(Bilgiler ve görsel Haluk Yavuzer'in Çocuğu Tanımak ve Anlamak kitabından alıntıdır.)
Bir yaş, çocuğun kendini ve dünyasını keşfetmeye başladığı
yaştır.
1 yaş çocuğunun en karakteristik özelliği, tam bir
benmerkezcilik sergilemesidir. O, hep alır. Hiç vermez. Kendi bildiğini
yapmakta ısrar eder. Objeleri yakalar. Her şeyin sadece kendisine ait olmasını
ister. Paylaşamaz. Bir grupla oynarken bile yalnızdır.
1 yaş çocuğu artık ayağa kalkabilir, yürüyebilir. Onun
dünyası keşfettikleridir. O koşar, iter, eline aldığı her şeyi tatmak ister.
Otonomi (kendi kendini yönetme) için mücadele, bu yaşın
gelişime bağlı olan en tipik karşı çıkışıdır. 1 yaş çocuğu tüm dikkatini,
ebeveynin koyduğu sınırları test etme- deneme ve kendini keşfetmeye vermiştir.
Onun bu cüretkâr tavrı tümüyle dürtüseldir. O, iyi ile kötü arasındaki farkı
henüz bilemez. “Evet” yerine “hayır”, “aşağı” yerine “yukarı” der. Umutsuz
olduğu zamanlarda annesine yapışır.
Ebeveynle iyi ilişkilerin nasıl kurulacağı, onun için bir
anlam ifade etmez. Kısaca bu yaş çocuk için işlerin zor gittiği bir yaştır.
On iki aylık ile
yirmi dört aylık dönem arasında bebeğin dili kullanma becerisindeki hızlı
gelişmeye, taklit oyunu (miş gibi yapma) ve daha karmaşık sorun çözme
becerileri eşlik etmeye başlar. Bebeklik döneminin sonlarına doğru daha yoğun
bir ilgi ve dikkat göstermeye ve bu ölçütleri karşılamak için çaba göstermeye
başlar.
Yeni yürümeye
başlayan çocuğun bu evredeki temel görevi tek, bağımsız bir birey olduğunu
öğrenmek ve kendi kendine yeterli olabilmektir. Yeni yürümeye başlayan çocuk,
kendisinin farklı ve biricik olduğunu, çevreyi keşfederken, ayrılık, yeterlilik
ve bağımsızlık deneyimleri sırasında öğrenir.
Bu evrede çocuğun olumsuzluğu, gerçek anlamda bir karşı
gelme değildir. Bu henüz gelişmemiş bir bağımsızlık duygusu ile yalnızlık
deneyiminin birleşimidir. Cesaretlendirici, yönlendirici ve sakin bir yaklaşım
içindeki ebeveyn, bir yandan ciddi problemlerin gelişimini önlerken, öte yandan
yeterli olma ve benlik değeri kazanma sürecini olumlu etkilemiş olur.
Yine bu evrede çocuk, ebeveyninin dışında çevreyi keşfetmeye
başlar. Ancak ebeveynine fiziki yakınlığını sürdürerek, güven ve rahatlık
aramaya devam eder. Uzaklaştığı zaman, ebeveyninin arkasından koşmasını bekler.
Böylelikle bağımsızlık pratiği yapmayı güvenli bir biçimde öğrenir.
Yaşayarak öğrenme ve eylem yoluyla çevreyi keşfetme, yeni
yürümeye başlayan çocuk için en önemli öğrenme yollarıdır.
1 yaşındaki çocuğu daha kolay yönlendirebilmek için evde nasıl
bir ortam hazırlamamız gerekir?
Bu dönem çocuğun, ‘ara-bul, dünyayı keşfet!’ ilkesiyle
hareket ettiği, size hiçbir yük getirmeden kendini eğitmeye başladığı bir
dönemdir. Çevresinde her ne görürse avuçlayarak, itip çekerek, ağzına götürüp
tadına bakarak, yiyerek bu kocaman güzel dünyanın içine ilk adımlarını atar.
Sürekli,” Hayır, yapma!” demek zorunda kalmamak için,
evinizde çocuk için güvenli bir alan oluşturmakla rahatlamış olursunuz. Müzik
setini yüksek bir yere yerleştirin, yeni duvar kağıdı yaptırmayı daha ileri bir
tarihe erteleyin. Böylece, çocuğunuz evde huzur içinde hareket edebilecektir.
Evi çocuğa uygun bir hale getirmek öncelikli göreviniz olmalıdır.
Küçük çocuk, fotoğraf makinesinin tencereden farklı bir obje
olduğunu ve birini düşürmenin yaramazlık olarak nitelendirilip, diğerinin
nitelendirilmediğini bilemez. Ebeveyni, o, fotoğraf makinesini düşürdüğünde
kızmakta, ancak tenecereyi düşürdüğünde bunu önemsememektedir. Ebeveynin bu
tepkisi çocuğa mantıksız görünür ve ona, ebeveynin öfkesinin garip ve önceden
kestirilemz olduğunu öğretir. Bunu önlemenin en iyi yolu, çocuk bazı objelerin
değerini anlayıp onları nasıl kullanacağını öğrenecek yaşa gelinceye kadar,
değerli ve kırılabilecek olan eşyaları göz önünden kaldırmak olacaktır. Çocuk,
objeler arasında bazı farklılıklar olduğunu sonradan öğrenir. Çocuğun
bireyselliğine saygı duyduğunuz ve onun oynayabileceği türden objelerle
oynamaya yönelttiğiniz takdirde, objelere dikkat etmeyi daha çabuk
öğrenecektir.
Ayrıca bu yaştaki çocuklardan, dik oturma ve tuvaletini
kontrol edebilme gibi bazı becerileri kazanmış olmaları beklenmemelidir.