Duyusal Oyun Gelişim İçin Neden Çok Önemli?

Görsel Kaynağı

Duyusal oyun kelimesini duyduğumuzda genelde aklımıza dağınık oyun (messy play) ya da çocukların çevrelerindeki dünyayı keşfetmelerine izin vermek gelir. Duyusal oyun bunları içeriyor olsa da aslında bundan çok daha fazlasıdır. Duyusal oyun gelişim için çok önemlidir.

Dediğim gibi duyusal oyun çoğunlukla karışıklıkla, dağınık çocukları ve evleri toplamakla bir tutulur. Aslında  bundan çok daha fazlasıdır. Hepimiz çevremizdeki dünyayı anlamak ve yanıt vermek için duyularımızı kullanıyoruz. Günlük olarak kullandığımız yedi duyumuz var, evet, beş değil yedi.

Bu yedi duyu nelerdir?

• Tat alma
• Dokunma
• Koklama
• İşitme
• Görme
• Vestibüler
• Proprioseptif

Vestibüler duyu kısaca şöyle özetlenebilir; vestibüler sistem iç kulakta bulunur ve denge duyusuyla ilişkilidir. (aynı zamanda vücudumuzun ne zaman hareket ettiğini, salındığını, döndüğünü vb. bilmemizi sağlar)

Basit bir  tanımlamayla proprioseptif; vücudunuzun uzaydaki yerini, kollarınızın vücudunuzla olan ilişkisini kurma duyusudur. Eklem ve kasların durumu ile ilgili bilgilerin planlanması, koordine edilmesi, kolları ve bacakları bakmadan hareket ettirebilmek bu duyuya girer.

Çocuk henüz gelişmekteyken, bütün duyusal sistemlerin her birinin çalıştırılması ya da aktive edilmesi önemlidir böylelikle farklı duyular birbirleriyle kaynaşarak bütün bir duyusal sistem oluştururlar.

Bahsettiğim yedi duyuya, bir çocuk sınıfta eğitime ya da ev okuluna başladığında ihtiyaç duyulur. Özel ihtiyaçları olan çocuklarla çalışırken, bu çocuklarda çoğu kez bu duyu sistemlerinden biri düzgün şekilde çalışmıyordu ve bu çocukların sınıfta yaşadıkları sorunlar bununla ilgiliydi.

Ama paniğe gerek yok. Duyusal oyun yoluyla gelişimi desteklemek ebeveynler için çok zor değildir. Mümkün olduğunca çok duyusal oyuna ve duyusal gelişim aktivitelerine katılmasını sağlamak için birkaç tavsiye:

• Yeterince uyumasını sağlayın (Yorgun beyin ve beden çocuğunuzun gelişimini engelleyecektir.
• Ekran zamanını sınırlayın (TV, video oyunları, telefonlar, bilgisayarlar, iPad'ler / tabletler vb.).
• Özellikle iyi havalarda mümkün olduğunca çok dışarıda oynamalarını sağlayın.
• Yemek yaparken size yardım etmesini teşvik edin. Küçük çocuklar bile basit yemek hazırlama aktiviteleri yapabilir.
• Parka gidin ya da doğa yürüyüşü yapın.
• Bisiklet sürme, tırmanma, salınma, atlama, ya da diğer ikili koordinasyonu (vücudun her iki tarafını birlikte kullanma)sağlayan kaba motor beceri aktiviteleri yapmalarını sağlayın.
• Hepsinden önemlisi, sadece eğlenin ve  çocuğunuzun keşfetmesine ve çocuk olmasına izin verin!

Çocuklar bizim zannettiğimizden daha akıllılar. Duyusal oyunda çocuğunuzun liderliğini takip edin. Belirli bir alanla ilgilendiğini fark ettiğinizde bu duyusunu kullanması için mümkün olduğunca çok fırsat tanıyın. Onlar neye ihtiyaç duyduklarını, ne istediklerini biliyor, yapmanız gereken tek şey onları izlemek.

Yazıyı şurada okuyup çevirdim. 

On Altı Aylık Gelişim

Görsel Kaynağı

Yazıyı şurada okuyup çevirdim.

On altı aylık çocuğunuz, ona ninni ve şarkılar söylemenizi çok sever ve hatta sizinle birlikte şarkı söylemeye çalışır. Özellikle favori şarkılarını defalarca tekrar ettirmekten hoşlanır.

Yapabildiği şeyler sizi şaşırtmaya devam ederken, bir yandan da kolayca sinirlenir, duygularıyla baş etmekte zorlanır ve öfke nöbetleri yaşar.

Çocuğunuz öfkesini sizin gibi başka bir yere kanalize edemediğini unutmayın. Gözyaşlarını ve öfkesini durdurması imkansızdır. Öfke nöbeti yaşadığında sakin kalın ve onu kucaklayarak rahatlatmaya hazır olun.

Çocuğumun Daha Aktif Olmasını Nasıl Desteklerim?

Çocuklar faaliyet halinde olmayı sever. Park, küçük maceracınıza pek çok aktivite sunar. Sallanıp zıplarken sevinçle bağırır. Tam denge sağlamak için hala zamana ihtiyacı vardır. Adım atarken ya da koşarken ayağını tam olarak nereye koyacağını bilemeyebilir. Bu yüzden çocuğunuza yakın durun ve yanınızda bir ilkyardım çantası bulundurun.

Çocuğunuzun aktif olmasını desteklemek için her zaman dışarı çıkmak zorunda değilsiniz. Yağmurlu günlerde evde yağabileceğiniz pek çok aktivite var. Hareket içeren şarkı ve oyunları, özellikle birlikte oynuyorsanız, çok sever.

Fışş fışş kayıkçı, cee oyunu, vücudun bölümleri, bebeğin burnu nerede gibi,  oynayabilirsiniz. Bunları daha çok oynadıkça çocuğunuz size daha fazla katılmak isteyecektir.

Çocuğum Neden Tekrarı Seviyor?

Tekrar çocuğunuzun kendine neler yapabildiğini hatırlatma yoludur. Tekrar tekrar aynı aktiviteyi yapmaktan hoşlanır.

Tekrarlayarak öğrendiklerinin üzerine yenilerini eklemektedir. Bir kitaba her baktığında yeni bir detay fark eder. Hafta boyunca her akşam yatmadan önce hep aynı kitabı okumak istemesinin sebebi budur.

Tekrar, aynı zamanda onun için rahatlatıcıdır. Tekrar tekrar aynı hikayeyi okumanızı ister çünkü bir sonraki adımda ne olacağını tahmin edebilir. Bu ona bir güven ve düzen hissi vermektedir.

Çocuğumu Kitapları Sevmesi İçin Nasıl Desteklerim?

Kitaplara her gün bakmaya çalışın. Sakin olduğu bir zamanda ya da yatmadan önce olabilir. Sayfa sayfa okumasanız bile siz resimler hakkında konuşurken sizi dinleyerek öğrenecektir.

Hikaye okumak ikinize özel sessiz zamanınız olabilir. Daha önce milyonlarca defa okuduğunuz kitap olsa bile, istediği kitabı seçmesine izin verin. Birlikte bildiği hayvanları, nesneleri, renkleri gösterip isimlerini söyleyebilirsiniz.

Yerinde Yardım

Çocuğun kendine güven kazanması için hep deniyor ya, kendisi yapsın, yapabildiğini görsün, kendi başına bir şeyler yapabileceği ortamlar yaratın, fırsat verin.  Evet doğru ama burada dikkat etmemiz gereken hassas bir nokta var. Çocuğa kendi kendine yapma fırsatı verirken onun yaşını ve gücünü dikkate almamız gerekiyor. Yani öğrensin, kendisi yapsın diyerek onu tamamen kendi başına bırakamayız. Montessori bunu “yerinde yardım” terimiyle çok güzel açıklıyor.

Çocuk zor bir durumla karşılaştığında şunu sorabiliriz, diyor.

Yardım etmek için yapabileceğim tek şey ne?

Yani, “bırak kendisi yapsın, öğrensin” ya da tam tersi “aman üzülür ağlar yapmasın o zaman” değil. En az miktardaki yardımı doğru zamanda vermek. Elbette büyüdükçe gittikçe daha çok şeyi bizim yardımımız olmadan yapmayı öğrenecek. Zaman içinde yavaş yavaş geri çekileceğiz.

 Dengeyi bulmak, dengeyi kurmak, çocuğu gözlemlemek, kendimizi gözlemlemek, düşünmek, karar vermek, gerektiğinde geri çekilmek, gerektiğinde el uzatmak. Zor işler.