Bir Yaş Çocuğu

(Bilgiler ve görsel Haluk Yavuzer'in Çocuğu Tanımak ve Anlamak kitabından alıntıdır.)

Bir yaş, çocuğun kendini ve dünyasını keşfetmeye başladığı yaştır.

1 yaş çocuğunun en karakteristik özelliği, tam bir benmerkezcilik sergilemesidir. O, hep alır. Hiç vermez. Kendi bildiğini yapmakta ısrar eder. Objeleri yakalar. Her şeyin sadece kendisine ait olmasını ister. Paylaşamaz. Bir grupla oynarken bile yalnızdır.

1 yaş çocuğu artık ayağa kalkabilir, yürüyebilir. Onun dünyası keşfettikleridir. O koşar, iter, eline aldığı her şeyi tatmak ister.

Otonomi (kendi kendini yönetme) için mücadele, bu yaşın gelişime bağlı olan en tipik karşı çıkışıdır. 1 yaş çocuğu tüm dikkatini, ebeveynin koyduğu sınırları test etme- deneme ve kendini keşfetmeye vermiştir. Onun bu cüretkâr tavrı tümüyle dürtüseldir. O, iyi ile kötü arasındaki farkı henüz bilemez. “Evet” yerine “hayır”, “aşağı” yerine “yukarı” der. Umutsuz olduğu zamanlarda annesine yapışır.

Ebeveynle iyi ilişkilerin nasıl kurulacağı, onun için bir anlam ifade etmez. Kısaca bu yaş çocuk için işlerin zor gittiği bir yaştır.

 On iki aylık ile yirmi dört aylık dönem arasında bebeğin dili kullanma becerisindeki hızlı gelişmeye, taklit oyunu (miş gibi yapma) ve daha karmaşık sorun çözme becerileri eşlik etmeye başlar. Bebeklik döneminin sonlarına doğru daha yoğun bir ilgi ve dikkat göstermeye ve bu ölçütleri karşılamak için çaba göstermeye başlar.

Yeni  yürümeye başlayan çocuğun bu evredeki temel görevi tek, bağımsız bir birey olduğunu öğrenmek ve kendi kendine yeterli olabilmektir. Yeni yürümeye başlayan çocuk, kendisinin farklı ve biricik olduğunu, çevreyi keşfederken, ayrılık, yeterlilik ve bağımsızlık deneyimleri sırasında öğrenir.

Bu evrede çocuğun olumsuzluğu, gerçek anlamda bir karşı gelme değildir. Bu henüz gelişmemiş bir bağımsızlık duygusu ile yalnızlık deneyiminin birleşimidir. Cesaretlendirici, yönlendirici ve sakin bir yaklaşım içindeki ebeveyn, bir yandan ciddi problemlerin gelişimini önlerken, öte yandan yeterli olma ve benlik değeri kazanma sürecini olumlu etkilemiş olur. 

Yine bu evrede çocuk, ebeveyninin dışında çevreyi keşfetmeye başlar. Ancak ebeveynine fiziki yakınlığını sürdürerek, güven ve rahatlık aramaya devam eder. Uzaklaştığı zaman, ebeveyninin arkasından koşmasını bekler. Böylelikle bağımsızlık pratiği yapmayı güvenli bir biçimde öğrenir.

Yaşayarak öğrenme ve eylem yoluyla çevreyi keşfetme, yeni yürümeye başlayan çocuk için en önemli öğrenme yollarıdır.

1 yaşındaki çocuğu daha kolay yönlendirebilmek için evde nasıl bir ortam hazırlamamız gerekir?

Bu dönem çocuğun, ‘ara-bul, dünyayı keşfet!’ ilkesiyle hareket ettiği, size hiçbir yük getirmeden kendini eğitmeye başladığı bir dönemdir. Çevresinde her ne görürse avuçlayarak, itip çekerek, ağzına götürüp tadına bakarak, yiyerek bu kocaman güzel dünyanın içine ilk adımlarını atar. 

Sürekli,” Hayır, yapma!” demek zorunda kalmamak için, evinizde çocuk için güvenli bir alan oluşturmakla rahatlamış olursunuz. Müzik setini yüksek bir yere yerleştirin, yeni duvar kağıdı yaptırmayı daha ileri bir tarihe erteleyin. Böylece, çocuğunuz evde huzur içinde hareket edebilecektir. Evi çocuğa uygun bir hale getirmek öncelikli göreviniz olmalıdır.

Küçük çocuk, fotoğraf makinesinin tencereden farklı bir obje olduğunu ve birini düşürmenin yaramazlık olarak nitelendirilip, diğerinin nitelendirilmediğini bilemez. Ebeveyni, o, fotoğraf makinesini düşürdüğünde kızmakta, ancak tenecereyi düşürdüğünde bunu önemsememektedir. Ebeveynin bu tepkisi çocuğa mantıksız görünür ve ona, ebeveynin öfkesinin garip ve önceden kestirilemz olduğunu öğretir. Bunu önlemenin en iyi yolu, çocuk bazı objelerin değerini anlayıp onları nasıl kullanacağını öğrenecek yaşa gelinceye kadar, değerli ve kırılabilecek olan eşyaları göz önünden kaldırmak olacaktır. Çocuk, objeler arasında bazı farklılıklar olduğunu sonradan öğrenir. Çocuğun bireyselliğine saygı duyduğunuz ve onun oynayabileceği türden objelerle oynamaya yönelttiğiniz takdirde, objelere dikkat etmeyi daha çabuk öğrenecektir.

Ayrıca bu yaştaki çocuklardan, dik oturma ve tuvaletini kontrol edebilme gibi bazı becerileri kazanmış olmaları beklenmemelidir.