Ödül Yok-Ceza Yok! Bu Nasıl Disiplin?

Ödül- ceza sisteminin zararlarını eğitim-psikoloji alanında çalışan biri olarak bizzat gözlemliyorum. Cezalandırılan çocukların davranış sorunları hiçbir zaman sona ermiyor tam tersine artış gösteriyor. Ceza öğretici olmuyor, yol göstermiyor. Ödül-ceza sistemi bazen kısa vadede etkili gibi görünse de uzun vadede sorumluluk geliştiremeyen, dış denetimli, her şeye uyan ya da başkalarını aldatan bireyler yetişmesine sebep olabiliyor.

Daha önce ebeveynlikte ödül cezanın olmadığı bir yaklaşımı anlatan kitaplar okumuştum. İşin teori kısmı ve anne babalar olarak çocuklara ödül ceza kullanmadan nasıl yaklaşmamız gerektiği  konusunda fikir edinmiş olsam da, alternatif bir sistemin okul ortamında nasıl uygulanacağına dair hiçbir fikrim yoktu.

“Ödül Yok-Ceza Yok! Bu Nasıl Disiplin?” kitabı tam da böyle bir eksiği karşılıyor. Ödül ve cezanın neden işe yaramadığını öğreniyoruz , ardından bu sistemi sınıfta nasıl uygulayacağız sorusunun teknik ve ayrıntı içeren kısmıyla ilgili epeyce bilgi edinebiliyoruz. Marshall,  Sorumluluk Arttırma Sistemi denilen bir sistemden bahsediyor. Davranışın üç düzeyi vardır diyor. İlk düzey, karmaşa düzeyidir. Gürültü vardır, denetim yoktur.

İkinci düzey; zorbalıktır. Kişiler başkalarına zarar verir. Sınıf kurallarına uymaz.

Üçüncü düzey işbirliği/uyumdur. Kişi dinler, kendisinden bekleneni yapar. Motivasyon dıştan gelir.

Dördüncü düzey olan demokraside ise öz disiplin vardır. Motivasyon içten gelir.

Öncelikle bu düzeyler, kavramlar, davranışların ardında yatan motivasyon çocuklara öğretilir, sonrasında sınıf toplantılarıyla, sınıfta yaşanan sorunların çözülmesi sırasında sorulan sorularla detaylandırılır ve pekiştirilir. Uygulamalar başarısız olursa neler yapılabileceği, çocuklara anlatım sırasında kullanılabilecek bilgi ve yöntemler, sorulabilecek sorular, iletişim kurma yolları, öğrenmeyi kolaylaştıracak akılda kalıcı yöntemler detaylıca anlatılmış kitapta. Kurduğu alternatif sistemin kapsamlı bir sınıf yönetimi bilgisini de vermiş.

Kitapta ağırlıklı olarak sınıf uygulamalarına yönelik bilgiler yer alsa da, anne babaların evde uygulamaları için de daha kısa bir bölüm var. Sorumluluk geliştirme sistemini anladığınızda aynı bilgilerle evde de bir sistem oluşturabilirsiniz ancak anlatılanlar soyut kavramlar içerdiğinden uygulamak için çocuğun ilkokul çağı uygundur diye düşünüyorum. Ondan öncesi için kavramları basitleştirmek ya da değiştirmek gerekebilir.

Ödül ve cezaya alternatif getiren, yalnızca teoriden bahsetmeyen, uygulamayı da sistematik ve ayrıntılı şekilde anlatan bir kitap. Ödül-cezaya alternatif bir sistemi merak eden, uygulamak isteyen herkese tavsiyemdir.